เหนื่อยง่าย ง่วงซึม สมองตื้อ ไม่มีแรง และรู้สึกเหมือนนอนไม่พออยู่ตลอดเวลา หลายคนอาจคิดว่าเป็นเพราะทำงานหนักหรือพักผ่อนน้อย แต่หากนอนเต็มที่แล้วอาการยังไม่ดีขึ้น โดยเฉพาะเมื่อมีน้ำหนักเพิ่ม ขี้หนาว ผิวแห้ง หรือท้องผูกร่วมด้วย อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของ ภาวะไทรอยด์ต่ำ (Hypothyroidism) ได้
ไทรอยด์ต่ำคืออะไร ?
ภาวะไทรอยด์ต่ำ คือ ภาวะที่ต่อมไทรอยด์ผลิตฮอร์โมนไทรอยด์ได้ไม่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย ต่อมไทรอยด์เป็นต่อมรูปคล้ายผีเสื้อที่อยู่บริเวณด้านหน้าลำคอ ทำหน้าที่ผลิตฮอร์โมนที่มีส่วนควบคุมการใช้พลังงาน อุณหภูมิร่างกาย การเต้นของหัวใจ การทำงานของสมอง กล้ามเนื้อ และระบบต่างๆ
เมื่อระดับฮอร์โมนไทรอยด์ต่ำลง กระบวนการทำงานหลายอย่างของร่างกายจึงช้าลง ผู้ป่วยอาจรู้สึกเฉื่อยชา อ่อนเพลีย คิดช้าลง หรือไม่มีแรงคล้ายกับคนที่พักผ่อนไม่เพียงพอ
อาการไทรอยด์ต่ำเหมือนคนพักผ่อนน้อยจริงหรือ ?
จริงบางส่วน เพราะทั้งสองภาวะอาจทำให้เกิดอาการเหนื่อย ง่วง สมาธิลดลง หลงลืมง่าย อารมณ์ไม่สดใส และทำกิจกรรมต่างๆ ได้ไม่เต็มที่
อย่างไรก็ตาม ความเหนื่อยจากการพักผ่อนน้อยมักมีความสัมพันธ์กับช่วงเวลานอนหรือภาระงาน และอาจดีขึ้นเมื่อได้นอนอย่างเพียงพอ แต่ความเหนื่อยจากภาวะไทรอยด์ต่ำอาจยังคงอยู่แม้นอนเต็มที่แล้ว และมักมีอาการผิดปกติด้านอื่นร่วมด้วย
ข้อสังเกตนี้ใช้เพื่อช่วยประเมินอาการเบื้องต้นเท่านั้น เนื่องจากอาการไทรอยด์ต่ำคล้ายกับโรคหรือภาวะสุขภาพอื่นได้หลายอย่าง จึงไม่สามารถวินิจฉัยจากอาการเพียงอย่างเดียว ต้องอาศัยการตรวจเลือดเพื่อยืนยัน
เช็กอาการร่วมที่อาจไม่ใช่แค่นอนน้อย
ภาวะไทรอยด์ต่ำอาจทำให้เกิดอาการแตกต่างกันในแต่ละคน และไม่จำเป็นต้องมีครบทุกข้อ โดยอาการที่พบบ่อย ได้แก่
- เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย ง่วงซึม หรือรู้สึกไม่มีแรง
- น้ำหนักเพิ่มขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุ
- ขี้หนาวหรือทนต่ออากาศเย็นได้น้อยลง
- ความคิดและการตอบสนองช้าลง หลงลืมง่าย
- อารมณ์เศร้า หดหู่ หรือไม่กระตือรือร้น
- ผิวแห้ง ผมแห้ง ผมบาง หรือผมร่วงมากขึ้น
- ท้องผูก
- ปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อ หรือเป็นตะคริวง่าย
- หัวใจเต้นช้าลง
- ประจำเดือนมามาก มาไม่สม่ำเสมอ หรือมีปัญหาเรื่องการมีบุตร
อาการมักค่อยๆ เกิดขึ้นอย่างช้าๆ ผู้ป่วยบางคนจึงอาจไม่ทันสังเกตความเปลี่ยนแปลงเป็นเวลาหลายเดือนหรือหลายปี
พักผ่อนน้อยกับไทรอยด์ต่ำ ต่างกันอย่างไร ?
แม้อาการของคนพักผ่อนน้อยและผู้ที่มีภาวะไทรอยด์ต่ำอาจดูคล้ายกัน ทั้งความเหนื่อยล้า ง่วงซึม สมาธิลดลง หรือรู้สึกไม่สดชื่น แต่จุดสังเกตสำคัญคือ ความเหนื่อยจากการพักผ่อนน้อยมักสัมพันธ์กับพฤติกรรมการนอนหรือช่วงที่ร่างกายใช้งานหนัก และมักดีขึ้นเมื่อได้นอนอย่างเพียงพอ ขณะที่ผู้ที่มีภาวะไทรอยด์ต่ำอาจยังรู้สึกเหนื่อย อ่อนเพลีย หรือเฉื่อยชา แม้จะพักผ่อนเต็มที่แล้วก็ตาม
นอกจากนี้ ภาวะไทรอยด์ต่ำมักมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น ขี้หนาว น้ำหนักเพิ่มโดยไม่ทราบสาเหตุ ท้องผูก ผิวแห้ง ผมบางหรือผมร่วง และอาจมีหัวใจเต้นช้าลง โดยอาการมักค่อยๆ ชัดเจนขึ้นในช่วงหลายเดือน แตกต่างจากอาการจากการพักผ่อนน้อยที่มักเปลี่ยนแปลงไปตามตารางการนอนและการใช้ชีวิต
ดังนั้น หากนอนเพียงพอแล้วแต่ยังมีอาการเหนื่อยต่อเนื่องร่วมกับความผิดปกติอื่นๆ ควรปรึกษาแพทย์และตรวจเลือดเพื่อประเมินการทำงานของต่อมไทรอยด์ให้ชัดเจน ไม่ควรอ้างอิงจากข้อมูลและนำมาวินิจฉัยโรคด้วยตนเอง เพราะอาการอ่อนเพลียและน้ำหนักเพิ่มสามารถเกิดจากหลายสาเหตุได้
สาเหตุของภาวะไทรอยด์ต่ำ
สาเหตุที่พบบ่อยคือ โรคฮาชิโมโตะ หรือ Hashimoto’s disease ซึ่งเป็นโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาทำลายต่อมไทรอยด์ ส่งผลให้ต่อมไทรอยด์อักเสบและผลิตฮอร์โมนได้น้อยลง
นอกจากนี้ยังอาจเกิดจากต่อมไทรอยด์อักเสบ การผ่าตัดต่อมไทรอยด์ การรักษาด้วยไอโอดีนรังสี การฉายรังสีบริเวณคอ ยาบางชนิด รวมถึงความผิดปกติของต่อมใต้สมองหรือสมองส่วนไฮโปทาลามัส ส่วนการได้รับไอโอดีนมากหรือน้อยเกินไปก็อาจเกี่ยวข้องได้ในบางกรณี
ไทรอยด์ต่ำรักษาได้หรือไม่ ?
ภาวะไทรอยด์ต่ำส่วนใหญ่สามารถควบคุมได้ด้วยการรับประทานยาฮอร์โมนไทรอยด์ทดแทน เช่น Levothyroxine เพื่อทดแทนฮอร์โมนที่ร่างกายผลิตไม่เพียงพอ ปริมาณยาที่เหมาะสมของแต่ละคนจะแตกต่างกัน จึงต้องรับประทานตามคำแนะนำของแพทย์และตรวจเลือดติดตามเป็นระยะ และหลังเริ่มยาหรือปรับขนาดยา แพทย์มักตรวจเลือดติดตามประมาณ 6–8 สัปดาห์ เพื่อประเมินว่าระดับฮอร์โมนเหมาะสมหรือไม่ ไม่ควรหยุดยา เพิ่มยา หรือลดขนาดยาด้วยตนเอง เพราะการได้รับฮอร์โมนมากเกินไปอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อหัวใจเต้นผิดจังหวะและกระดูกพรุนได้
นอกจากนี้ ไม่ควรซื้อผลิตภัณฑ์เสริมไอโอดีน สาหร่าย หรือฮอร์โมนไทรอยด์มารับประทานเอง เพราะการได้รับไอโอดีนในปริมาณสูงอาจทำให้ภาวะไทรอยด์จากโรคภูมิคุ้มกันบางชนิดแย่ลงได้
อย่าปล่อยให้ความเหนื่อยกลายเป็นเรื่องปกติ การเหนื่อยจากการพักผ่อนน้อยอาจเกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่หากนอนเพียงพอแล้วร่างกายยังรู้สึกช้า เหนื่อยง่าย ขี้หนาว น้ำหนักเพิ่ม ท้องผูก ผิวแห้ง หรือผมบาง อย่าเพิ่งสรุปว่าเป็นเพราะอายุเพิ่มขึ้นหรือทำงานหนักเพียงอย่างเดียว เพราะอาการที่ดูคล้าย “คนพักผ่อนน้อย” อาจเป็นเสียงเตือนจากระดับฮอร์โมนไทรอยด์ที่ผิดปกติ การเข้ารับการตรวจและรักษาอย่างเหมาะสม จะช่วยให้ระดับฮอร์โมนกลับมาอยู่ในช่วงที่เหมาะสมและช่วยให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นได้
ข้อมูลโดย : ศูนย์เบาหวาน ไทรอยด์ และต่อมไร้ท่อ โรงพยาบาลพญาไท 2