ปากแหว่งเพดานโหว่ เป็นภาวะความผิดปกติแต่กำเนิดที่เกิดขึ้นได้ตั้งแต่ทารกอยู่ในครรภ์ โดยมีสาเหตุเกี่ยวข้องกับทั้งพันธุกรรมและปัจจัยแวดล้อมระหว่างตั้งครรภ์ โดยเฉพาะในช่วง 3 เดือนแรก ซึ่งเป็นช่วงสำคัญของการสร้างโครงสร้างใบหน้าและช่องปากของทารก
สำหรับคุณแม่ที่กำลังตั้งครรภ์หรือวางแผนมีลูก การทำความเข้าใจว่า ปากแหว่งเพดานโหว่เกิดจากอะไร รวมถึงปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยง จะช่วยให้ตระหนักถึงความสำคัญของการดูแลสุขภาพระหว่างตั้งครรภ์ และเตรียมพร้อมรับคำแนะนำจากแพทย์ได้อย่างเหมาะสม
รู้จัก "ปากแหว่งเพดานโหว่" คืออะไร เกิดจากสาเหตุใด
ปากแหว่งเพดานโหว่ (ภาษาอังกฤษ Cleft Lip and Cleft Palate) เป็นความผิดปกติของโครงสร้างใบหน้าและช่องปากที่เกิดขึ้นตั้งแต่ทารกอยู่ในครรภ์ โดยเนื้อเยื่อบริเวณริมฝีปากหรือเพดานปากเชื่อมติดกันไม่สมบูรณ์ ทำให้เกิดรอยแยกบริเวณริมฝีปากบน เพดานปาก หรืออาจเกิดขึ้นทั้งสองตำแหน่งพร้อมกัน
ความผิดปกตินี้มักเกิดขึ้นในช่วง 2-3 เดือนแรกของการตั้งครรภ์ โดยมีปัจจัยเกี่ยวข้องทั้งด้านพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม ซึ่งอาจส่งผลต่อกระบวนการพัฒนาโครงสร้างใบหน้าของทารก ทั้งนี้ ภาวะปากแหว่งเพดานโหว่สามารถรักษาและฟื้นฟูการทำงานของอวัยวะที่ได้รับผลกระทบได้
ข้อมูลจากโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ระบุว่า ประเทศไทยพบภาวะปากแหว่งเพดานโหว่ประมาณ 1-2 คนต่อทารกแรกเกิด 1,000 คน จึงถือเป็นภาวะความผิดปกติแต่กำเนิดที่พ่อแม่ควรให้ความสำคัญ เพื่อจะได้วางแผนรักษาและเลี้ยงดูลูกอย่างถูกวิธี
เปิด 5 ปัจจัยเสี่ยง "ปากแหว่งเพดานโหว่" ที่คุณแม่ตั้งครรภ์ควรรู้
แม้จะไม่สามารถระบุสาเหตุที่แน่ชัดได้ในทารกทุกราย แต่พบว่ามีปัจจัยหลายประการที่อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะปากแหว่งเพดานโหว่ ดังนี้
1. พันธุกรรมและประวัติคนในครอบครัว
พันธุกรรมเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่เกี่ยวข้องกับภาวะปากแหว่งเพดานโหว่ โดยเฉพาะครอบครัวที่มีสมาชิกเคยมีภาวะดังกล่าว รวมถึงความผิดปกติของโครโมโซมบางประเภทที่อาจส่งผลต่อพัฒนาการของทารกตั้งแต่อยู่ในครรภ์
ทั้งนี้ การมีประวัติคนในครอบครัวไม่ได้หมายความว่าลูกจะต้องเกิดมาพร้อมภาวะปากแหว่งเพดานโหว่เสมอไป แต่ถือเป็นข้อมูลสำคัญที่ควรแจ้งแพทย์ระหว่างฝากครรภ์ เพื่อประกอบการประเมินความเสี่ยง
2. การสูบบุหรี่และดื่มแอลกอฮอล์ระหว่างตั้งครรภ์
การสูบบุหรี่และดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ระหว่างตั้งครรภ์เป็นอีกปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะปากแหว่งเพดานโหว่ เนื่องจากการพัฒนาโครงสร้างใบหน้าและช่องปากของทารกเกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงแรกของการตั้งครรภ์
ดังนั้น คุณแม่ที่กำลังวางแผนมีลูกหรืออยู่ระหว่างตั้งครรภ์ควรหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และดื่มแอลกอฮอล์ เพื่อลดปัจจัยเสี่ยงที่อาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพและพัฒนาการของทารก
3. การใช้ยาบางชนิดและสัมผัสสารเคมี
ยาบางชนิดและสารเคมีบางประเภทอาจส่งผลต่อพัฒนาการของทารกในครรภ์ โดยเฉพาะการได้รับสารที่อาจก่อให้เกิดความผิดปกติในช่วง 3 เดือนแรกของการตั้งครรภ์ ซึ่งเป็นช่วงที่โครงสร้างใบหน้ากำลังพัฒนา
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ยาทุกชนิดจะเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะปากแหว่งเพดานโหว่ คุณแม่จึงควรแจ้งแพทย์เกี่ยวกับยาที่ใช้อยู่ และไม่ควรหยุดหรือปรับเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งด้วยตนเอง
4. โรคเบาหวานและภาวะอ้วนของคุณแม่
คุณแม่ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคเบาหวานก่อนตั้งครรภ์ รวมถึงผู้ที่มีภาวะอ้วนระหว่างตั้งครรภ์ อาจมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นต่อการมีลูกที่เกิดมาพร้อมภาวะปากแหว่งเพดานโหว่
การดูแลสุขภาพก่อนและระหว่างตั้งครรภ์จึงเป็นเรื่องสำคัญ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัว ควรปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนดูแลสุขภาพและติดตามภาวะต่างๆ อย่างเหมาะสม
5. การขาดสารอาหารและการติดเชื้อระหว่างตั้งครรภ์
การขาดสารอาหารและการติดเชื้อบางอย่างระหว่างตั้งครรภ์เป็นปัจจัยภายนอกที่อาจเกี่ยวข้องกับการเกิดภาวะปากแหว่งเพดานโหว่ โดยเฉพาะในช่วง 3 เดือนแรก ซึ่งเป็นระยะสำคัญของการสร้างอวัยวะและโครงสร้างใบหน้าของทารก
คุณแม่จึงควรให้ความสำคัญกับการดูแลสุขภาพและโภชนาการระหว่างตั้งครรภ์ รวมถึงเข้ารับการฝากครรภ์และตรวจสุขภาพตามคำแนะนำของแพทย์ เพื่อเฝ้าระวังความผิดปกติที่อาจเกิดขึ้น
ไขข้อสงสัย "ปากแหว่งเพดานโหว่" ตรวจพบได้ตั้งแต่อยู่ในครรภ์หรือไม่
ภาวะปากแหว่งเพดานโหว่สามารถตรวจพบได้ตั้งแต่ทารกอยู่ในครรภ์ ผ่านการตรวจอัลตราซาวนด์ โดยแพทย์อาจสังเกตเห็นความผิดปกติของโครงสร้างใบหน้า อย่างไรก็ตาม ภาวะบางประเภทอาจไม่สามารถสังเกตเห็นได้อย่างชัดเจนจนกว่าทารกจะคลอดออกมา
แต่หลังคลอด แพทย์สามารถตรวจพบรอยแยกบริเวณริมฝีปากหรือเพดานปากได้ โดยเด็กบางรายอาจมีปัญหาในการดูดนม การกลืน หรือมีน้ำนมไหลออกทางจมูก รวมถึงอาจพบปัญหาการได้ยินและการพูดเมื่อเติบโตขึ้น
ปากแหว่งเพดานโหว่ รักษาให้หายได้หรือไม่
ภาวะปากแหว่งเพดานโหว่สามารถรักษาได้ โดยแนวทางหลักคือการผ่าตัดแก้ไขความผิดปกติของริมฝีปากและเพดานปาก ร่วมกับการดูแลจากทีมแพทย์หลายสาขา เพื่อช่วยให้เด็กสามารถรับประทานอาหาร พูด และได้ยินได้ดีขึ้น รวมถึงปรับปรุงลักษณะโครงสร้างใบหน้า
สำหรับช่วงเวลาการรักษา การผ่าตัดซ่อมแซมปากแหว่งมักทำในช่วงอายุ 3-6 เดือน ส่วนการผ่าตัดเพดานโหว่อาจทำตั้งแต่อายุ 12 เดือนขึ้นไป ทั้งนี้ แพทย์จะพิจารณาตามสภาพร่างกายและความผิดปกติของเด็กแต่ละราย ซึ่งบางรายอาจจำเป็นต้องได้รับการรักษาต่อเนื่องเมื่อเติบโตขึ้น
แม้ภาวะปากแหว่งเพดานโหว่จะเกี่ยวข้องกับปัจจัยเสี่ยงหลายประการ แต่การมีปัจจัยเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าทารกจะต้องเกิดมาพร้อมความผิดปกตินี้เสมอไป คุณแม่จึงไม่ควรวิตกกังวลจนเกินไป และควรให้ความสำคัญกับการฝากครรภ์ การดูแลสุขภาพ และการปรึกษาแพทย์เมื่อมีข้อสงสัย เพื่อให้ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะแรก
ที่มา : โรงพยาบาลเมดพาร์ค, โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์