ทุกวันนี้ และทุกๆวัน คุณปั้น–บัณฑูร ล่ำซำ ประธานกิตติคุณ ธนาคารกสิกรไทย หายใจเข้า-ออก เป็นเรื่อง ป่าน่าน และการศึกษาเรียนรู้ของเยาวชนน่าน โดยทุ่มเทชีวิตหลังเกษียณ เป็นแกนนำผ่าน มูลนิธิรักษ์ป่าน่าน เพื่อฟื้นฟูผืนป่าจังหวัดน่านที่เสื่อมโทรม จากการตัดไม้ถางป่า โดยตั้งแนวคิด น่านแซนด์บ็อกซ์–Nan Sandbox ยุทธศาสตร์ แก้ไขปัญหาป่าต้นน้ำน่าน ระหว่างชาวบ้านและภาครัฐ โดยใช้สูตร 72:18:10: คือ 72% ยัง เป็นป่าสมบูรณ์ ไม่ให้ถูกบุกรุก 18% เป็นป่าเศรษฐกิจและฟื้นฟู โดยคืนพื้นที่ให้เป็นป่า และให้ปลูกพืชเศรษฐกิจที่เจริญเติบโตใต้เงาไม้ใหญ่ได้ ส่วนอีก 10% จัดเป็น พื้นที่ทำกิน โดยจัดสรรที่ดินให้ชาวบ้านทำมาหากินได้อย่างยั่งยืน ถูกกฎหมาย แทนการปลูกข้าวโพดบนภูเขาที่ทำลายป่าโครงการ รักษ์ป่าน่าน จึงเกิดขึ้นเมื่อสิบปีก่อน นับตั้งแต่ คุณปั้น รับสนองพระราชดำริ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในการ คืนผืนป่าน่าน และให้ชาวบ้านทำมาหากินใต้ป่าได้อย่างผาสุก โดย 10 ปี มานี้ คุณปั้น ไปน่านแทบทุกสัปดาห์ และเป็นแกนนำการจัดกิจกรรมต่างๆในเมืองนี้อย่างเต็มที่ จนพูดได้ว่าเป็นคนที่ทำให้เมืองน่านที่เคยเงียบๆ กลายเป็นเมืองท่องเที่ยวธรรมชาติ จากเมื่อสิบปีก่อน ที่ โสมชบา ถูก คุณปั้น ชวนไปน่านครั้งแรก จนวันนี้ก็ยังเห็น คุณปั้น ทุ่มเทงานรักษ์ป่าน่านมาตลอด อย่างไม่เคยย่อท้อ โดยย่ำเท้า เดินเขา เข้าป่า หาแนวทางความเป็นไปได้ เพื่อ ยกระดับคุณภาพชีวิต ให้เกษตรกรน่านมีทางเลือกใหม่ จนพบว่า การปลูกพันธุ์พืชที่ให้ผลผลิตที่มีรายได้มากกว่าปลูกข้าวโพดหลายเท่า เป็นทางหนึ่งที่จะช่วยแก้ปัญหาทำลายป่าน่านได้ เพราะปัจจุบันเทรนด์การใช้พืชที่ปลอดภัยและปราศจากสารเคมีสังเคราะห์ เพื่อรักษาโรค ได้รับความนิยมมากจากการส่งเสริมอย่างจริงจัง ในที่สุด คุณปั้น ก็ได้ข้อสรุปที่เป็นรูปธรรม และกำลังดำเนินการอย่างเข้มข้น คือการส่งเสริมให้ชาวบ้านหันมาปลูก พืชสมุนไพร หรือหญ้ายา ที่สามารถปลูกใต้ต้นไม้ใหญ่ได้ โดยไม่ต้องตัดไม้ ถางป่า และนำ หญ้ายา ไปสกัดสารมาทำยา ซึ่งคืบหน้าจนสามารถ ตั้งโรงสกัดจากพืชยา ได้แล้วที่น่าน และอีกไม่นานเกินปีจะมี ยาสมุนไพร ตรา “ปั้น” โดยมีปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาเภสัชศาสตร์ จากมหิดล เมื่อปลายปี 68 ของ คุณปั้น เป็นใบรับประกัน หายใจเข้า เป็นเรื่องป่า ให้ปลูกพืชยาใต้ป่า อย่าตัดไม้ทำลายป่า ส่วน หายใจออก ของ คุณปั้น คือ การเรียนรู้ของเยาวชนน่าน โดยมี มูลนิธิเพาะพันธุ์ปัญญา ส่งเสริมและสนับสนุนให้เยาวชนน่านทุกระดับชั้นได้ “เพาะ” ปัญญา ด้วยกิจกรรมเรียนรู้ใน แคมป์ “เพาะพันธุ์ ปัญญา” ซึ่งมูลนิธิฯจัดรถนักเรียนไปรับนักเรียนจากโรงเรียนต่างๆ ทั้งบนดอยสูง เชิงเขา รอบละ 160 คน มาเข้าแคมป์ 3 วัน 2 คืน ที่ ศูนย์การเรียนรู้ นันทสิปปาคาร ซึ่งมีหอพักให้ พร้อมอาหาร 3 มื้อ--แต่ที่นี่ไม่ได้กวดวิชา หรือสอนพิเศษ แต่มา ปรับวิธีการเรียนรู้ ให้คิดเชิงวิพากษ์ วิเคราะห์ และประเมินข้อมูลอย่างเป็นเหตุเป็นผล (Critical Thinking)--ซึ่ง โค้ชปั้น บอกว่า “ไม่แค่รู้สึก แต่ฝึกรู้จริง หมั่นเอ๊ะ แล้วถาม หาเหตุให้แจ้ง แสดงผลให้ชัด เด็กน่านต้องเป็นแบบนี้”--ใครสนใจ ไปสังเกตการณ์ที่ศูนย์การเรียนรู้นันทสิปปาคาร โค้ชปั้น จะยินดีปรีดามาก เพราะบอกเสมอว่า การจะฟื้นฟูป่าน่านให้สำเร็จ ไม่ใช่แค่ใครคนใดคนหนึ่งก็ทำได้ แต่เป็นหน้าที่ของทุกคนที่ต้องร่วมมือกัน. โสมชบาคลิกอ่านคอลัมน์ "ของว่างวันอาทิตย์" เพิ่มเติม
